خانه / رویدادها / گزارشی از همایش هنر و خیابان

گزارشی از همایش هنر و خیابان

همایش هنر و خیابان جمعه ششم اردیبهشت با حضور جمعی از هنرمندان و فعالان مدنی و اصحاب رسانه برگزار شد. در این رویداد یکی از هنرمندان مطرح و محبوب رپ فارسی به نام علی سورنا حضور داشت که برای اهالی هیپ هاپ شناخته شده است.

سورنا از آلبوم نگار که در غالب آلترناتیو هیپ هاپ معماری شده بود، به خوبی توانست سیر فکری پروژه هنری خود را از بن بست نجات دهد و به چند صدایی آلترناتیو هیپ هاپ کمک کند. این هنرمند شناخته شده تقریباً تا پیش از این در محافل عمومی حاضر نشده بود و این همایش هم برای گروه خورشید به عنوان مجری رویداد و هم برای سورنا تجربه ای نوین و کار آمد بود. ایده این رویارویی هنرمند مخاطب پیش از این در گفتگوهای توییتری که در قالب هشتگ #گفتگو از شبکه اجتماعی توییتر ایجاد شد به اجرا درآمد اما گفتمان رو در رو تجربه و اثری کاملا متفاوتی میتواند داشته باشد.


دو سخنران برنامه خانم «طاهره ابوفاضلی» و آقای «آیدین باقری» بودند، که هر کدام به نحوی با موضوع همایش مرتبط بودند. خانم ابوفاضلی از گروه باهمستان در زمینه شعر و مقاومت در خیابان صحبت کردند و آقای آیدین باقری در ارتباط با تجربه پیشین خود یعنی ارتباط با گرافیتی کارها به بیان نظرات خویش پرداخت.

پس از آن علی سورنا به بیان صحبت های مقدماتی پرداخت و سپس پرسش و پاسخ و گفتگو شکل گرفت. گفتگویی که البته به دلیل فضای فکری و احساسی مخاطبان حاضر در سالن گاه به حاشیه و بیراهه کشیده می شد. البته پیش از شروع همایش هم چنین سناریوها و سوال هایی های پیش بینی می شد.

سورنا برای حضور در این برنامه حداقل خواسته خود را ایجاد فضایی جهت گفت و گو و نه یک دیدار هنرمند مخاطب و سخنرانی اعلام کرد، هر چند این مهم به طور کامل ایجاد نشد اما در پس سوالهای مخاطبان و صحبت‌های سخنرانان می توان نکته های های قابل توجهی را پیدا کرد که شاید پرداختن به آنها پیش از این مجهول مانده است. این گفت‌وگو تنها بخت بزرگی برای مخاطب نبود بلکه سورنا هم به عنوان یک هنرمند توانست بی پرده با مخاطبان خود رو در رو شود و از بحران هایی که جدایی بازیگران هیپ هاپ آن را ایجاد کرده آگاه گردد.

به نظر نویسنده اولین مشکل عدم سازوکاری مناسب برای پرورش مخاطب است در دنیای امروز رسانه ها به هر نحو از مخاطبان خود بهره برداری می‌کنند و این موضوع برای هیپ هاپ که ظاهراً رسانه‌های مستقل دارد هم صادق است.

به عبارت دیگر نسل جوان به سبب جذابیت و نوگرایی هیپ هاپ جذب آن می شود و در این بین افراد زیادی بدون دانش و تجربه دست به ایجاد صفحات مجازی با نام رسانه می زنند به نظر می رسد ضربه این امر حتی پیش از تخریب های هیپ هاپ از بیرون توسط فرهنگ حاکم باشد این دانش ناکافی و استفاده از احساسات مخاطبان نکته‌ای است که سورنا بسیار پیش از این در صفحه توییتر خود از آن صحبت کرده بود.

اما به همایش هنر و خیابان بازگردیم رویدادی که با همکاری گروه باهمستان و خانه وارطان شکل گرفت و تجربه متفاوت از همکاری یک رسانه مرتبط با هیپ هاپ با همراهی دو ngo مدنی اجتماعی بود. مدعوین همایش را جمعی از اهالی رسانه های هیپ هاپ خبرگزاری‌ها، هنرمندان و مخاطبان موسیقی و خرده فرهنگ هیپ هاپ و فعالان مدنی تشکیل میداد.

در ادامه به بررسی صحبت های سه سخنران می پردازیم لازم به ذکر است که پنل سخنرانی مربوط به گروه خورشید که توسط آقای محمد صادق امینی در دست اجرا بود به دلیل حضور سورنا کنسل شد. خورشید تلاش می‌کند تا با استفاده از تجربیات خود از این سلسله همایش ها و گفتمان ها دست به طرح پرسش های جدید بزند و علاوه بر همکاری با هنرمندان سایر عرصه‌ها و فعالان مدنی و جامعه آکادمیک، استقلال خود را حفظ کند.

پس از قرائت شعری از مولانا و خوشامدگویی مجری خدمت مدعوین و میهمانان خانم ابوفاضلی به بیان نظرات خود پرداختند.

سخنرانی خانم ابوفاضلی

الگوهای جداسازی

خانم ابوفاضلی به این مهم اشاره کرد که فضای شهری به گونه ای شکل گرفته تا انتخاب از شهروندان گرفته شود و این منطق تصمیم گیری، موجب چیدمان در شهر میشود که امور مختلف را از هم متمایز کرده و نوعی از انضباط را ایجاد می‌کند که در کالبد فکر شهروند رسوب می کند این پارتیشن بندی فضا، امکان گفت و گو و رویارویی را از شهروندان می گیرد و حتی در امکان تصمیم‌گیری آنها برای گذر در شهر تداخل ایجاد کرده و از پیش تصمیم گیری می کند.

متکدیان و حاشیه نشینان محترم لطفاً از شهر بیرون بروید

ابوفاضلی در ادامه به کارکرد این الگوهای جدید پرداخت به طور مثال اینکه به نام حقوق شهروندی با ادبیات زیبا و خوش آب و رنگ علاوه بر اینکه هیچ دیواری در شهر از تهاجم تبلیغات در امان نیست گرافیتی ها و طرح های کوچکی که به دست شهروندان بی صدا ایجاد می‌شود به شکل غریب و هولناکی نابود می گردد. به علاوه افرادی که از نظر شهرداری شهروند درجه دو حساب می شوند از مرکز به حاشیه شهر رانده می‌شوند تا فضای شهر جلوه ای یک دست و برگزیده داشته باشد.

مرگ فضای عمومی

در این میان شهروندان خاموش، حتی برای مسیریابی در رسیدن به مقصد هم با یکدیگر گفتگو نمی کنند و اینجاست که نوعی از مقاومت ایجاد می گردد این مقاومت می تواند هر شکلی از شکست قوانین حاکم باشد از عبور بالای نرده‌های حاشیه خیابان گرفته تا شهروندی که پوشش متفاوتی را انتخاب می کند به نوعی حق مداخله خود در فضای شهر را فریاد میزند.

چراغ رابطه میان هنرمند هیپ هاپ و باهمستان

فاضلی در پایان به ذکر این نکته پرداخت که لحظاتی که یک هنرمند مستقل برای حضور در شهر می جنگد محل تلاقی هنر خیابانی و گروه باهمستان روشن می گردد که از پس این اشتراک شاید بتوان ایجاد اجتماعی زنده و پویا را شاهد بود، سنگ مقاومت هنر خیابانی و باهمستان مشترک است و باید مداوم تلاش کنیم تا به صورت مستقیم و غیرمستقیم، این فضای مهم و استراتژیک همواره در دست شهروندان باشد.

در ادامه ویدئویی از فعالیت های خیابانی فعالان هیپ هاپ در شهرهای مختلف که با همکاری و همراهی گروه خورشید انجام شده بود با هشتگ #صدای_خیابان به نمایش درآمد. که علاوه بر عدم ساختار پذیری و وجود چارچوب، اعلامیه ای علیه تمرکزگرایی هیپ هاپ در تهران و شناخت هنر خیابانی تنها در پایتخت بود. بسیار مهم است که بخاطر داشته باشیم هیپ هاپ فقط در تهران نفس نمی‌کشد و این خرده فرهنگ در هر شهر و روستایی ریشه دوانده است.

سخنرانی آیدین باقری

برخورد نظری با وقایع و جریان ها

آیدین باقری در آغاز از عدم وجود فعالیت میدانی برای شناخت و واکاوی جریان های درون جامعه و خرده فرهنگ هیپ هاپ به دست اهالی اکادمیک گله کرد و از لزوم ایجاد سازوکاری برای گفتگو میان جامعه شناسان و بازیگران جریان های غیر رسمی سخن گفت. در واقع نحوه برخورد ما شکلی نظام مند گرفته است و این موضوع تعبیرهایی فرای و غیرکاربردی را به دنبال دارد.

حق نقش زدن بر دیوار از تخت جمشید تا اکباتان

آیدین باقری جامعه شناس حاضر در همایش ابتدای صحبتش را با حق شهروندان برای ایجاد تغییر در فضای شهری آغاز کرد. تغییری که البته باید بدون مخالفت سایر شهروندان باشد
در این میان برخی باهمستان ها به جای اینکه حق شهروندان برای تسخیر خیابان و فضای شهری را تاکید کنند، فضایی بدون ناظر را به هنرمند گرافیتی معرفی می‌کنند و هویت هنر خیابان را تغییر می دهند این اتفاقات به مراتب برای سایر المان های هیپ هاپ مانند موسیقی رپ هم رخ داده و این موسیقی را به سمت تجاری شدن می برند.

پیامبران گرافیتی مارکتینگ

باقری در ادامه به تجاری شدن این هنر اشاره کرد و به توصیف وضعیتی پرداخت که در آن مارک های مختلف اسپری تبلیغ می شود و به عبارتی تکنیک بر محتوا غالب شده است.
در کنار این موضوع گویا به نحوی ژورنالیست ها به گرافیتی کاران جهت می دهند و هر
موضوعی که برای رسانه‌ها جذاب باشد هدف گرافیتی قرار می‌گیرد، پویش دختران انقلاب یکی از این موضوعات است. به گواه تاریخ گرافیتی باید توسط فرودستان جامعه و شهروندانی که از خود صدایی ندارند، فضای شهری مانند واگن ها و دیوارها را تسخیر کند، اما در حال حاضر از گالری های بزرگ سر درآورده است.

خیابان مقصد نیست

باقری از خانه وارطان سپس به نقش شبکه‌های اجتماعی از جمله اینستاگرام در زنده بودن گرافیتی پرداخت و به این موضوع اشاره کرد که بدون اینترنت و فضای اشتراک اینترنتی گرافیتی حضور و ظهور ندارد. هر گرافیتی در ارتباط با زندگی روزمره است و به طور مثال زیر نظر بودن فضایی مثل مترو نمی تواند عدم حضور و هنر خیابانی را در آن توضیح دهد بلکه باید در هر شرایطی راه های مناسبی را جستجو کرد. اصرار به ادامه استفاده از روش‌های اولیه مانند اسپری کردن می‌تواند در مواجه با محدودیت‌های امنیتی و شرایط فضاهای شهری، گرافیتی را به حاشیه براند و در چنین شرایطی بسته شدن اینستاگرام برابر با مرگ گرافیتی خواهد بود.

رنگ کردن دیوار بدون آگاهی

سپس باقری به بیان این نکته پرداخته که در شرایط کنونی، شهروند به واسطه تبلیغات وسیع در شهر مورد تجاوز قرار می گیرد. اگر گرافیتی هم به جای اینکه تداخلی در این بین ایجاد کند با این روند هم راستا شود چه چیزی از هنر شهری برای ما باقی خواهد ماند. اصالت گرافیتی با فضایی مانند گالری سنخیت ندارد و چه بسا با پای نهادن هنر شهری به فضای مارکتی، اثری که تا پیش از این به صورت رایگان در مواجهه نگاه شهروندان قرار می گرفت، هم اکنون در نگاه طبقه ای خاص امکان ظهور دارد.

گرافیتی بدون مقاومت

باقری در پایان اشاره کرد که متاسفانه نه تنها در پایتخت بلکه در سایر شهرها هم گرافیتی نوعی از عقب‌نشینی مقاومت را تجربه می کند به گونه ای که آثار خیابانی تنها در بخش هایی خاص از شهر ایجاد می گردد، به علاوه بنا به شرایط اقتصادی و هزینه بالای تجهیزات خلق هنر شهری امکان ایجاد این آثار تنها به دست طبقه متوسط وجود دارد و پرسش این است که این هنر خیابانی و هنرمند این آثار چه دغدغه هایی خواهد داشت و چقدر می‌تواند مشکلات درون جامعه که طبقه پایین تر با آنها درگیر هستند را درک کند؟
در دل این وضعیت بدون دانش و آگاهی تاریخی، هیچ مقاومتی ایجاد نخواهد شد.

در ادامه خانم ملیکا ایران نژاد به دعوت گروه خورشید اجرای بیت باکس داشتند.

سپس علی سورنا برای صحبت و گفتگو به جایگاه آمد و در آغاز یک اجرای زیبا داشت.

بخش گفتگو

سورنا در آغاز از صحبت‌های آقای باقری تشکر کرد و این پرسش را پیش کشید که چرا حداقل بخشی از جامعه به دنبال “موسیقی آشغال” است؟

مخاطبان حاضر در سالن به بیان پاسخ‌های متفاوتی پرداختند، سورنا تاکید کرد که همه ما بخشی از جامعه هستیم و در برابر سلیقه موسیقی ایجاد شده مسئولیم.

سورنا ادامه داد که باید به طور موازی به موسیقی مستقل و الترناتیو هیپ هاپ پرداخت. راه پیشنهادی طرد کردن و برخورد با کسانی نیست که موسیقی بازاری و عامه پسند را دنبال میکنند. اما موسیقی الترناتیو چیست؟ یکی از مخاطبان حاضر در سالن درباره سلیقه موسیقی عامه مردم، به نقش هنرمندان موثر و پر مخاطب به تغییر این وضعیت عقیده داشت، هیپ هاپ به واسطه زبان خیابان میتواند با سطح های مختلف تماس داشته باشد.

سورنا در پاسخ تولیدات ساده فرهنگی و موسیقیایی را در نهایت علت بسته شدن راه سبک های مختلف دانست. در شرایطی که ما میان سرعت و سنت قرار داریم، الترناتیو هیپ هاپ تنها راه موجود است. در مورد موسیقی هم از نظر ساختار و تکنیک از یک جایی به بعد بحث سلیقه مطرح نیست و در نهایت معیارهایی برای تشخیص کیفیت اثار وجود دارد.

باقری وارد بحث شد و به این موضوع اشاره کرد که با تعیین سبک و راه فکری به دست هنرمند، این چارچوب تعیین شده با هدف الترناتیو هیپ هاپ تفاوت دارد. در چنین شرایطی که مخاطب نیازمند تعیین خط فکری خود است، این تبعیت سبب‌ می شود که من به عنوان مخاطب با هنرمند یکی شود و استقلال خود را از دست میدهد. در ارتباط با سوال مخاطب دیگری باقری در دسترس بودن هنرمند را منجر به هضم شدن دیالوگ هنری دانست. آقای باقری به تقسیم بندی جغرافیایی در گرافیتی اشاره کرد که به جز انگشت شماری هنرمند، تمامی اثار هنری در بخش هایی از شهر کار میشود که شهروندان طبقه متوسط رو به بالا زندگی میکنند.

خانم فاضلی با ذکر این نکته وارد پرسش و پاسخ شد که تنوع مقاومت در خیابان بسیار گسترده است و به طور مثال بخشی از جوانان حتی با ذغال یا ابزارهای ابتدایی صدای خود را روی دیوار نقش می بندند و نادیده گرفتن این نکته صحیح نیست و هر کس باید بنا به شرایط خود مقاومت را تجربه کند و ارائه الگویی ایده‌آل، به حذف مسئله های ناشناخته مقاومت می انجامد.

نوجوانی که دست به اعتراض یا گرافیتی میزند از فضای سرکوبگر و ایدئولوژیک آمورش و پرورش فراری شده و نمیتوان به او مسیری مشخص پیشنهاد داد. در شرایطی که در شهرهای مرزی بسیاری از نوجوانان حتی توانایی خواندن و نوشتن ندارند، مگر میتوان به آموزش موسیقی پرداخت؟ خلاقیت به شکل‌های مختلف سرکوب میشود و در این وضعیت خود فرد باید همه چیز را خودش تجربه کند و طی زیست در جامعه، انتظار زیادی از ادم ها نداشته باشیم.

یکی از مدعوین به تکرار محتوا و فرم در موسیقی اشاره کرد. به علاوه دانش موسیقی برای خود هنرمند هم تئوریزه نشده است. سورنا در پاسخ گفت که نمیتوان برای کسی نسخه پیچی کرد و برای کسی تعیین کنیم که چه نوع موسیقی را دنبال کند، به علاوه چون مجری های آلترناتیو هیپ هاپ اندک و کم کار هستند این هنر کم و بیش رو به خاموشی میرود.

یکی دیگر از مخاطبان به نقش انفعالی مخاطبان و عدم فرهنگ مقاومت در آنها اشاره کرد و با این مثال ادامه داد که همواره مخاطب دنباله رو و منتظر هنرمند می ایستد و به دنبال ایجاد راه های جدید و ابتکاری نیست. ابوفاضلی در پاسخ گفت وقتی میگوییم “ما فرهنگ مقاومت نداریم” از کدام “ما” سخن در میان است؟

باقری جامعه شناس حاضر ابتدا به شاخص کمیت تولیدات هنری اشاره کرد و گفت اثر هنری توسط یک خط تولید کارخانه و تولید میشود که بتوان انتظار داشت هنرمند به سرعت دست به خلق اثر بزند. در مورد مقاومت هم هنرمند بدون فرصت تمرین و آگاهی، مارکت سازی میشود، در چنین شرایطی مقاومت چه معنایی دارد؟ این وضعیت نادرست تا بخش زیادی حاصل کار آکادمیک ها است که از واقعیت حقیقی جامعه دور میشوند. اشتباه بزرگ بال و پر دادن به گروه های مستقل بود که در چنین وضعیتی باعث میشود تمام بار مسئولیت از روی دوش حاکمیت و دولت برداشته شد. اگر از مقاومت صحبت میکنیم باید مشخص شود که چنین مقاومتی چه شکلی دارد؟

فاضلی پاسخ داد که منظور او از مقاومت کسانی هستند که با ابزارهای ساده صدای خود را نقش میبندند، اگر این مقاومت نیست، مقاومت چه چیزی خواهد بود؟ باقری صحبت از استثناها را کنار گذاشت و از یک جریان صحبت کرد که به صورت کاتالیزه، گرافیتی که باید نوعی از مقاومت باشد در مدارس تدریس میشود، آمورش به شکلی نظام مند همه چیز را مارکتی میکند.

یکی از حاضران گرافیتی را نوعی پلتفرم دانست که با چنین رویکردی آموزش آن لزوما مخرب نیست به شرطی که چارچوبی در میان نباشد. باقری پاسخ داد که اتفاقا گرافیتی نه یک پلتفرم بلکه به گواه تاریخ آن دقیقا نوعی از اعتراض است و می‌توان مسیر رشد و تحولات آن را مطالعه کرد.

علی سورنا دوباره وارد گفتگو شد، مخاطبان شروع به طرح سوال های حاشیه ای کردند که شرح انها از حوصله این نوشته خارج است.

به زودی فایل صوتی صحبت های سخنرانی ها و بخش پرسش و پاسخ در کانال تلگرام خورشید قرار میگیرد.

نویسنده: محمد صادق امینی

درباره ی admin

همچنین ببینید

همایش تاملی بر هیپ‌هاپ، خیابان و فرهنگ جوانان(لغو شد)

همایش به دلیل نداشتن مجوز لغو شد. آموزه های هیپ هاپ به سوی هدف های …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *